آشنایی با میراث جهانی یونسکو
رشته جهانگردی – مدرس دانشگاه –روشن بابائی همتی
ردیف نام اثر موقعیت جغرافیایی شماره وتاریخ ثبت در فهرست آثار ملی شماره وتاریخ ثبت در فهرست آثار جهانی 1 چغاز نببیل استان خوزستان شوش، هفت تپه 895 | 16/11/1348 113 | 19/2/1358 2 پرسپویس ( تخت جمشید) استان فارس، مرودشت 20 | 24/6/1310 114 | 19/2/1358 3 میدان نقش جهان استان اصفهان ،مرکز شهر 102 | 15/10/1310 115 | 19/2/1358 4 مجموعه تاریخی تخت سلیمان استان آذربایجان غربی تکاب 308 | 29/9/1316 1077 | 14/4/1382 5 بهم ومنظر فرهنگی آن استان کرمان ، شهر بم 519 | 1/1/1345 1208 | 16/4/1383 6 پاسارگارد استان فارس ، پاسارگاد 19 | 24/6/1310 1106 | 16/4/1383 7 گنبد سلطانیه استان زنجان ، سلطانیه 116 | 24/4/1384 1188 | 24/4/1384
یونسکو(unesco) :
یونسکو،بازوی علمی ، فرهنگی وآموزشی سازمان ملل متحد، درسال1972 با تشکیل
کنوانسیونی جهت شناسایی، حفاظت ومعرفی
میراث فرهنگی وطبیعی بشر در گوشه وکنارجهان تصویب شد، تاکنون 180 کشور دنیا کنواسیون میراث جهانی یونسکو
را امضا کرده اندو نزدیک به 800 محوطه فرهنگی وطبیعی در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است
میراث جهانی (WorldHeritage)
میراث جهانی به دو دسته طبیعی وفرهنگی تقسیم می شوند ،میراث طبیعی شامل آندسته از پدیده های طبیعی هستند
که با ویژگیهای اعضای خاص خود به عنوان جاذبه های طبیعی جهانگردی،
نه تنها اکوتوریستها را بسوی خود جلب می کند، بلکه توریستهای فرهنگی نیز شیفته ی دیدار آنها هستند. میراث فرهنگی نیز در
اشکال مختلف که زائیده استعداد وذوق هنری انسان است شامل : آثار وابنیه تاریخی ، علوم فرهنگی ، انسانی ، اجتماعی، اسناد
و مدارک علمی است واما نوشته های مکتوب وکتابهای قدیمی ، خطوط وتصاویر منحصر به فرد ، اشیای عتیقه وصنایع دستی وموارد
مشابه دیگر با ارزشهای کلی وجهانی که امروزه یادآور نبوغ وخلاقیت پیشینیان ماست ودر انحصار فرد یا گروه خاصی نیست .
ضوابط ثبت در فهرست میراث جهانی:
میراث جهانی دو نوع محوطه را شامل می شود یکی محوطه های فرهنگی است ودیگری محوطه های طبیعی می باشند.
الف: محوطه های فرهنگی:
1- یادگارهای تاریخی وهنری: آثار معماری، مجسمه سازی ونقاشی، سازه ها وعناصر باستانی ، کتیبه ها ،
غارهای محل سکونت انسانهای اولیه
ونیز ترکیبی از این آثار ، که از نقطه نظر علمی ، هنری یا تاریخی واجد ارزش جهانی منحصر به فرد باشند.
2- مجموعه بناها وساختمانها : مجموعه بناها وساختمانهای متصل یا جدا از هم که به خاطر معماری،
تجانس ویا جایگاه آنان دریک چشم انداز خاص ، از نقطه نظر علمی
، هنری یا تاریخی واجد ارزش جهانی منحصربه فرد باشند.
3- محوطه ها: محوطه ها وآثارساخته ی دست بشر ونیز محوطه هایی مانند محوطه های باستانی که
از نقطه نظر علمی ، هنری یا تاریخی واجدارزش جهانی منحصر به فرد باشند .
ب- محوطه های طبیعی :
1- آثار طبیعی ، شامل سازه های فیزیکی یا بیولوژیکی یا ترکیبی از این دو ، که از نقطه نظر علمی یا زیبایی شناسانه واجد ارزش جهانی منحصر به فرد باشند .
2- سازه های زمین شناسی ونیز زیستگاههای محل زندگی گونه های گیاهی یا جانوری که از نظر علمی یا حفاظتی واجد ارزش جهانی منحصربه فرد باشند.
3- محوطه های طبیعی ونیزنواحی بکری که از نقطه نظر علمی ، حفاظتی یا زیبایی طبیعی واجد ارزش جهانی منحصربه فرد باشند. ( منبع شماره 7)
معیارهای ثبت در فهرست جهانی :
کمیته میراث جهانی درمورد ارزش جهانی منحصربه فرد محوطه های پیشنهادی برای ثبت در فهرست میراث
جهانی یونسکو
برااساس معیارهای زیر تصمیم گیری می کند . هر اثر فرهنگی برای ثبت در فهرست میراث جهانی باید دارای حداقل یکی از معیارهای زیر باشد:
1- نمایانگر یک دستاورد هنری منحصر به فرد یا شاهکاری برآمده از نبوغ خلاقانه بشرباشد
2- نمایانگر تبادل مهمی از ارزشهای بشری در یک محدوده زمانی یا دریک حیطه فرهنگی از لحاظ پیشرفت در معماری یا فن آوری، هنرهای یادمانی ، برنامه ریزی شهری یاطراحی چشم انداز باشد.
3- گواهی بی همتا یادست کم استثنایی بریک سنت فرهنگی یا تمدن زنده یاز ازمیان رفته باشد.
4- نمونه ای برجسته از نوعی بنا یا مجموعه معماری یافن آوری یا منظره که نمایانگر مرحله یا مراحلی پر اهمیت در تاریخ بشرباشد.
5- نمونه ای برجسته از یک سکونتگاه سنتی بشر، کاربردی زمین یا دریا که معرف یک ( یا چند ) فرهنگ ویا تعامل میان انسان ومحیط زیست اطرافش ، بویژه هنگامی که این محیط زیست براثر تغییرات برگشت ناپذیر آسیب پذیر شده است ، باشد.
6- با رویدادها ، سن زنده ، افکار ، عقاید یا آثارهنری یا ادبی که واجد ارزش جهانی منحصربه فرد است ، به گونه ای ملموس وبی واسطه مرتبط باشد( منبع شماره 8)
ثبت محوطه های فرهنگی وطبیعی در ایران :
کشور ایران از تاریخ 26فوریه 1975 میلادی به عضویت کنوانسیون
حفاظت از میراث فرهنگی
وطبیعی یونسکو درآمده است – هفت محوطه از کشورایران در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیده است
جدول 1- جدول فهرست آثار تاریخی- فرهنگی ثبت شده ایران در فهرست میراث جهانی ( منبع شماره 2)
پیشنهادها :
نقش یونسکو در امورگردشگری به تدریج واززمان عهده داری وظیفه مهم حمایت از توسعه فرهنگی
، در مرکز وظایف آن قرارگرفت به منظور تهیه طرح جامع ثبت آثار تاریخی ، فرهنگی
وطبیعی در فهرست میراث جهانی یونسکو شرح خدمات مختصری از آن ارائه می گردد که کاملاٌ مطابق استانداردهای بین المللی است :
مشخصات اولیه اثر:
1- نام کشور
2- نام استان ( روستاو...) محل قرارگیری اثر
3- نام اثر
4- مشخص کردن محل دقیق اثرروی نقشه با ذکرمختصات جغرافیایی اثر
5- نقشه عرصه وحریم مصوب اثر در مقیاس 50000/1 تا 100000/1
با ذکر مساحت محوطه پیشنهادی برای ثبت ( به هکتار) که دارای مرز مشخص شده باشد ( به وسیله حصار ویا غیره ) ونیز مساحت حریم ( به هکتار) ، ضوابط حریم باید در حاشیه نقشه آورده شود.
شاخص های ثبت اثر:
1- دلایل اهمیت وارزش اثر
2- تاریخچه وتحولات تاریخی اثر
3- دلایلی در توجیه اصالت اثر
4- کارهایی که در زمینه حفظ واحیا اثرانجام شده
طرح مدیریتی اثر:
1- مالکیت اثر با کدام سازمان یا ارگان است .(مشخصات کامل شامل نشانی ، کدپستی ، تلفن تماس، نمابر، آدرس پست الکترونیکی سازمان ذکرشود. )
2- وضعیت قانونی هرگونه دخل وتصرف، مرمت ونیز میران گستردگی اماکن موجود در حریم اثر به چه صورت است . ( اگر مالکیت اثر، عرصه وحریم ویا غیردارای مشکل قانونی است ذکرشود)
3- برای حفاظت از اثرچه تمهیداتی در نظرگرفته شده است .
4- مدیریت ونظارت براجرای کلیه برنامه های فوق با چه سازمانی است .
ر5- نشانی ، کدپستی ، نمابر، آدرس پست الکترونیکی سازمان متبوع ومسئولین مرتبط.
6- کلیه برنامه هایی که در رابطه با امکانات گردشگری، مسایل حفاظتی ، امور مرمتی ومعرفی وشناساندن اثر انجام شده ویا در حال اجرا است .
7- منابع مالی که هزینه های اجرای برنامه های مرمتی، امکانات گردشگری مسایل حفاظتی ومعرفی وشناساندن اثر از آنچا تامین می شود.
8- تعداد وتخصص نیروهای انسانی که در رابطه با مسایل حفاظتی ، مرمتی وپژوهشی به صورت دایم ویا موقت با اثرفوق در ارتباطند( تعداد ونوع تخصص)
9- امکانات رفاهی که برای گردشگران موجود است وآمار بازدید کنندگان ( به صورت روزانه ، ماهانه یا فصلی)
10- برنامه های مصوبی که برای ایجاد وارتقای امکانات گردشگری ، مسایل امنیتی ، امورحفاظتی ومرمتی، معرفی وشناساندن اثر به صورت کوتاه مدت 1 ساله وبلند مدت 4 ساله در رابطه با اثرفوق موجود است با ذکر میزان تخمین زده شده هزینه ، نیروی انسانی وامکانات فنی مورد نیاز ، همچنین این برنامه ها درچه مرحله اجرایی هستند.
11- تعداد وتخصص کارکنان متخصص، فنی وحفاظتی مستقر در حوزه اثر( تعداد ، درجه تحصیلی ونوع تخصص) .
مشکلات موجود در رابطه با اثر:
1- اثرات مخرب توسعه وپیشرفت تکنولوژی براثر فوق.
2- اثرات مخرب محیطی نظیرآلودگی، شرایط جوی ونظایرآن.
3- صدماتی که از زلزله ، سیل وسایربلایای طبیعی براثروارد شده وتمهیداتی که برای مقابله با آن در نظر گرفته شده .
4- مشکلاتی که گردشگران به وجود می آورند.
5- سایرمشکلات.
طرح حفاظتی ومرمتی اثر:
1- شاخص هایی که برای تعیین وضعیت پابرجایی اثر صورت می گیرد
2- برای حفاظت ومرمت آثارچه برنامه هایی ( بلند مدت وکوتاه مدت) در نظرگرفته شده است .
3- اقداماتی که در رابطه با حفظ ومرمت اثرتاکنون انجام شده ومیزان کارآیی آن ها .
مدارک مورد نیاز پرونده ثبت اثر:
1-عکس (36 قطعه عکس رنگی از کلیه زوایا وبخش های شاخص اثر ونیز ترجیحاٌ تعدادی عکس سیاه وسفید).
2-اسلاید (24 عدد اسلاید رنگی )
3- درصورت موجود بودن نمونه هایی از دفترچه راهنما، کاتالوگ، بروشورویاسایرنشریاتی که برای معرفی اثرصورت گرفته است
4- پرونده الکترونیکی شامل متن کامل پرونده وطرح مدیریتی ، کلیه اسلایدها ، عکس ها ونقشه ها
Photoshop 6.0, word 2000))
5- طرح مدیریتی اثر بصورت پیوست ( کوتاه مدت یک ساله وبلند مدت 4 ساله )
6- فهرست کلیه منابع وماخذ ی که در تهیه پرونده فوق به آن رجوع گردیده است .
7- آدرس مکانهایی که مدارک واسناد مربوطه به اثر فوق در آنجا نگهداری می شود.
اگرچه شرح خدمات این طرح جامع می تواند بعنوان شناسنامه ای برای جاذبه های گردشگری
منطقه نیز استفاده شود اما علاوه براین موارد می توان راهکارهای زیر را نیز مطرح نمود. >
1- برگزاری جشنواره های عکس از مناظر طبیعی وآثار تاریخی وفرهنگی کشور
2- راه اندازی پرتال گردشگری ( درگاه) در کشوربه منظور تسریع در امرگردش.
3- چاپ کتابچه های مصور در زمینه استفاده ی گردشگران از تورهای مختلف گردشگری
4- توجه به توریسم کشاورزی بویژه برنج وچای- پسته –زعفران- خرما که عمده محصول کشور را تشکیل می دهد.
5- ساخت واحداث اقامتگاههای روستایی با استفاده از مصالح بومی مناطق جغرافیایی کشور.
6- انجام طرح جامع اسکان پیاده روخوابی که معضل اصلی گردشگری درشمال کشوراست .
7- راه اندازی کیوسک های (tourist information) به منظور راهنمایی گردشگران .
8- ایجاد پایگاه داده ها ( Database) جهت تشکیل شناسنامه توریستی برای هراستان .
روشن بابایي همتي
فهرست منابع :
www.CHN.ir
www.unesco.org
تهیه و ترجمه از:
روشن بابائی همتی